Problem mobbingu w miejscu pracy był tematem audycji „Pytać każdy może” na antenie Polskiego Radia PiK. Gościem programu był Sebastian Gawronek, przewodniczący bydgoskiej „Solidarności”. W dyskusji udział wzięły również przedstawicielki Państwowej Inspekcji Pracy: Sylwia Krawczyk, p.o. Okręgowego Inspektora Pracy oraz Magdalena Araczewska, p.o. Zastępcy Okręgowego Inspektora Pracy.
Audycja poświęcona była skali zjawiska mobbingu w Polsce, problemom z jego udowodnieniem oraz planowanym zmianom w przepisach prawa pracy.
Czym jest mobbing i dlaczego pracownicy mają wątpliwości
Jak podkreślił przewodniczący Sebastian Gawronek, jednym z głównych problemów jest to, że wielu pracowników nie wie dokładnie, czym mobbing różni się od innych naruszeń prawa pracy, takich jak dyskryminacja czy nierówne traktowanie.
Zgodnie z Kodeksem pracy mobbing to uporczywe i powtarzające się działania, które prowadzą m.in. do poniżenia, ośmieszenia, izolowania pracownika lub obniżenia jego oceny przydatności zawodowej. Jednorazowe zdarzenia – choć naganne – nie spełniają tej definicji.
Przewodniczący Gawronek zwrócił uwagę, że w praktyce wiele spraw trafiających do sądów pracy nie zostaje uznanych za mobbing, lecz za inne naruszenia praw pracowniczych. Wynika to z bardzo złożonej definicji i trudności dowodowych.
Mobbing pionowy i poziomy – realny problem w zakładach pracy
W trakcie audycji podkreślono, że mobbing nie zawsze występuje w relacji pracodawca-pracownik. Jak wskazał przewodniczący Gawronek, w dużych zakładach pracy często mamy do czynienia z mobbingiem poziomym, czyli między pracownikami..
Zdarza się, że jeden pracownik jest systematycznie poniżany lub izolowany przez cały zespół. Takie sytuacje prowadzą do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym rozstroju psychicznego, długotrwałych zwolnień lekarskich, a w skrajnych przypadkach do całkowitego wycofania się z życia zawodowego
Planowane zmiany w przepisach dotyczących mobbingu
Ministerstwo Pracy prowadzi prace nad nowymi rozwiązaniami, które – jak podkreślano – mają doprecyzować i uprościć przepisy, choć na obecnym etapie są to jeszcze projekty.
Jedną z kluczowych zmian ma być zmodyfikowanie definicji mobbingu. W projektach odchodzi się od sztywnego rozumienia „długotrwałości” na rzecz pojęć takich jak działania powtarzalne, nawracające lub stałe. Podkreślano również, że katalog zachowań uznawanych za mobbing ma mieć charakter otwarty, co oznacza, że pracownik nie będzie musiał wykazywać wyłącznie ściśle określonych elementów wskazanych w przepisie.
Istotnym elementem projektowanych zmian jest także rozłożenie ciężaru dowodu pomiędzy pracownika i pracodawcę. Jak wskazywano w audycji, obecnie to pracownik – często już osłabiony psychicznie – musi samodzielnie udowodnić wszystkie okoliczności sprawy. Nowe przepisy mają częściowo przenieść ten obowiązek również na pracodawcę, co może realnie ułatwić prowadzenie postępowań przed sądem pracy.
Eksperci zwracali uwagę, że w projektach wyraźnie zaznaczono również, iż mobbingiem nie są zachowania incydentalne, nawet jeśli naruszają dobra osobiste pracownika. Jednocześnie podkreślono, że krytyka pracy czy egzekwowanie obowiązków służbowych – o ile odbywa się w granicach prawa i z poszanowaniem godności pracownika – nie powinny być automatycznie kwalifikowane jako mobbing.
Prewencja, szkolenia i rola pracodawców
Sebastian Gawronek zaznaczył, że kluczowe znaczenie w walce z mobbingiem mają działania zapobiegawcze oraz edukacja – zarówno pracowników, jak i osób zarządzających.
Pracodawca ma obowiązek tak organizować pracę, aby przeciwdziałać mobbingowi. Dotyczy to m.in.:
- jasnych zasad komunikacji,
- odpowiednich regulaminów pracy,
- szkoleń dla kadry kierowniczej i pracowników.
Przewodniczący zwrócił również uwagę, że wewnętrzne komisje antymobbingowe – nie powinny rozstrzygać, czy doszło do mobbingu, ponieważ takie decyzje należą wyłącznie do sądów. Ich rolą jest zebranie informacji, wysłuchanie stron i podjęcie działań zapobiegawczych.
Wspólne działania Solidarności i Państwowej Inspekcji Pracy
W trakcie audycji zapowiedziano dalszą współpracę NSZZ „Solidarność” z Państwową Inspekcją Pracy w zakresie szkoleń i działań edukacyjnych. Ich celem jest zwiększanie świadomości prawnej oraz budowanie bezpiecznych i godnych warunków pracy.
Jak podkreślano, tylko rzetelna wiedza i dobre praktyki w zakładach pracy mogą realnie ograniczyć skalę mobbingu i pomóc pracownikom skutecznie reagować na niewłaściwe zachowania.
Cała audycja do wysłuchania tutaj: